Jak leczyć zadrapania, skaleczenia i rany u dziecka?

Co to jest rana i kiedy powstaje?

Rana to uraz otwarty polegający na przerwaniu anatomicznej ciągłości skóry i tkanek położonych pod nią. Jej powstaniu towarzyszy ryzyko związane z potencjalnym zakażeniem, krwotokiem, uszkodzeniem nerwów i ścięgien. Rana powstaje najczęściej w wyniku urazu mechanicznego (np. skaleczenie, zadrapanie, ukłucie), termicznego (poparzenie) lub chemicznego [1-2].

Jakie są rodzaje ran u dziecka?

Sposób postępowania w przypadku rany u dziecka uzależniony jest od głębokości urazu i jego charakteru. Innego działania będzie wymagało otarcie naskórka, a innego pogryzienie przez psa czy skaleczenie nożem.

· Podstawowy podział dzieli rany u dzieci na rany powierzchowne i głębokie. Pierwsze obejmują urazy, których głębokość nie przekracza tkanki podskórnej. Rany głębokie sięgają do tkanki podskórnej. Wyróżniamy również otarcia naskórka.

· Inny podział rozróżnia rany ze względu na okoliczności powstania. Do najczęstszych ran u dzieci zaliczamy rany: cięte, kłute, szarpane, kąsane.

Otarcia, skaleczenia i rany powierzchowne

To kategoria ran występująca powszechnie u dzieci. Ryzyko ich powstania jest na stałe wpisane w rozwój motoryczny dziecka i jego potrzebę eksploracji otoczenia. Otarcia i rany powierzchowne powstają u małych dzieci, gdy przewracają się np. podczas spaceru, a u starszych dzieci np. gdy uczą się jeździć na rowerze.

Chociaż ten rodzaj ran zwykle nie wymaga konsultacji lekarskiej, w żadnym wypadku nie należy go bagatelizować. Każdorazowo trzeba ocenić charakter urazu, oczyścić przerwaną skórę i zabezpieczyć ją opatrunkiem.

Rany głębokie, tłuczone, kłute i kąsane

Tego rodzaju rany wymagają najczęściej konsultacji lekarskiej i wdrożenia odpowiednich procedur. W przypadku głębokiej rany szarpanej lub ciętej może być potrzeba zszycia jej brzegów. W przypadku mocnego zanieczyszczenia krwawiącego miejsca istnieje ryzyko zakażenia – należy je ocenić z lekarzem i zweryfikować, czy dziecko ma aktualne szczepienie przeciwko tężcowi.

Pierwsza pomoc przy ranie u dziecka

Podstawą pierwszej pomocy przy ranie u dziecka są trzy kroki: ocena rany, oczyszczenie jej i opatrzenie. Ran u dzieci nie można bagatelizować, nawet jeśli okoliczności ich powstania i charakter nie wskazują na ryzyko nieprawidłowego gojenia.

Krok 1. Ocena rany u dziecka – co sprawdzić?

Obejrzyj ranę z bliska i oceń jej głębokość, stopień krwawienia, zabrudzenie i obecność ciała obcego. Na tym etapie zdecyduj, czy możesz działać samodzielnie, czy uraz wymaga pomocy medycznej.

Zgłoś się do lekarza, jeśli:

·       rana jest mocno zanieczyszczona, np.ziemią, rdzą;

·       rana jest głęboka, o czym świadcząnp. rozstępujące się brzegi;

·       występuje silne krwawienie;

·       w ranie utknęło ciało obce, wystajez niej i jest wbite głęboko – w żadnym wypadku nie usuwaj go samodzielnie;

·       rana powstała w wyniku pogryzieniaprzez zwierzę.

Pod żadnym pozorem nie wolno usuwać widocznych ciał obcych, które znajdują się w ranie dziecka. Należy jedynie w miarę możliwości obmyć okolice zranienia, a materiałami opatrunkowymi ustabilizować ciało obce. Jego obecność tamuje potencjalne krwawienie [1-3].
‍_{Dr n.med. Oliwia Jakubowicz
Specjalista dermatologii i wenerologii}

W przypadku głębszych ran priorytetem jest zatamowanie krwawienia. Wykorzystaj opatrunek chłonący, a w sytuacji nasilonego krwawienia użyj opatrunku uciskowego (np. gazików przyciśniętych do rany ciasno bandażem elastycznym). Opatrunek, który ma zapobiegać obfitemu krwawieniu, powinien być dociśnięty do rany. Dodatkowo należy na jego zewnętrznej części przymocować kolejny, który nie przesiąknie [1-3].

W przypadku łagodniejszych otarć iskaleczeń możesz samodzielnie pomóc dziecku, przechodząc do następnego kroku.

Krok 2. Oczyść ranę wodą lub solą fizjologiczną

Umyj ręce wodą i mydłem lub użyjśrodka dezynfekującego. Jeśli masz rękawiczki jednorazowe, załóż je. Przepłuczranę chłodną, bieżącą wodą (delikatnym strumieniem) lub użyj solifizjologicznej. Skórę wokół rany możesz umyć delikatnym mydłem, uważając, abynie dostało się do rany.

Po przemyciu rana powinna być wolnaod zanieczyszczeń. Jeśli w uszkodzonej skórze utknęły drobiny, których niejesteś w stanie usunąć samodzielnie, zgłoś się do lekarza.
Na tym etapie delikatnie osusz ranę jałowym gazikiem i przystąp do jej zabezpieczenia.

Krok 3. Zdezynfekuj i zabezpiecz opatrunkiem

Po przemyciu i osuszeniu rany możesz ją zdezynfekować odpowiednim środkiem antyseptycznym. Uwaga – nie używaj w tym celu alkoholu, spirytusu ani innych substancji drażniących, które mogą uszkodzić ranę i nasilać ból.

Po zdezynfekowaniu rany załóż opatrunek, który osłoniprzerwaną skórę i zmniejszy ryzyko zakażenia. U dzieci powyżej 2 roku życiamożna użyć opatrunku żelowego, który stworzy fizyczną barieręprzed drobnoustrojami, zmniejszając ryzyko infekcji, a do tego wesprze gojenierany, obniży ryzyko blizny i uśmierzy ból. [1-3].

Kiedy rana wymaga pilnej konsultacji lekarskiej?

Rany głębokie, kąsane, silnie zabrudzone lub z utkwionym ciałem obcym wymagają niezwłocznej konsultacji lekarskiej. Czasem bywa tak, że rana z pozoru niegroźna i z początku niewymagająca ingerencji medycznej może nie goić się prawidłowo. Udaj się do lekarza, jak tylko zauważysz alarmujące objawy.

Objawy alarmowe sygnalizujące zakażenie rany u dziecka

·      Nasilający się ból rany i jej okolic pomimo upływu czasu,

·      zaczerwienienie i ciepło wokół gojącej się rany,

·      gorączka, która pojawiła się po urazie,

·      wydzielina ropna sącząca się z uszkodzonej skóry lub zbierająca się pod nią.

Tężec, wścieklizna i rany po zwierzętach

Żwir, piasek i ziemia w ranie niosą za sobą ryzyko zakażenia tężcem, natomiast pogryzienia przez zwierzęta wiążą się z ryzykiem wścieklizny. W obu przypadkach warto sprawdzić aktualne szczepienia i skonsultować się z lekarzem.

Jak wspierać gojenie i chronić ranę?

Gojenie rany wspiera odpowiedni opatrunek. Jego podstawowym zadaniem jest ochrona uszkodzonego miejsca przed zakażeniem. Do tego opatrunek powinien utrzymywać ranę odpowiednio wilgotną, co przyczynia się do szybszej regeneracji.

Opatrunek nie powinien przywierać do rany

W przeciwieństwie do tradycyjnej gazy nowoczesne opatrunki hydrokoloidowe nie przywierają do rany, dzięki czemu zmiana opatrunku jest bezbolesna i nie ma ryzyka wtórnego uszkodzenia naskórka. Dzięki temu rana goi się szybciej, a maluch odczuwa więcej komfortu w trakcie rekonwalescencji.

Obserwuj ranę do czasu wygojenia

Podczas codziennej zmiany opatrunku sprawdzaj ranę, aby wychwycić wczesne objawy infekcji. Nie bagatelizuj sytuacji, jeśli dziecko zgłasza narastający lub nieustępujący ból.

Pierwszymi objawami zakażenia rany są zaczerwienienie, obrzęk oraz nasilony ból wokół miejsca uszkodzenia. Charakterystyczne jest także pojawienie się wysięku o ropnym charakterze, a w bardziej zaawansowanych przypadkach może dochodzić do gorączki i pogorszenia ogólnego stanu zdrowia.  

Rana u dziecka – kiedy nie zwlekać z pomocą medyczną?

·      Rana jest głęboka i jej brzegów nie da się zbliżyć.

·      Krwawienie nie ustaje po 10–15 minutach ciągłego ucisku.

·      W ranie znajduje się ciało obce, którego nie da się łatwo usunąć.

·      Rana powstała w wyniku ugryzienia (przez zwierzę lub człowieka).

·      W trakcie gojenia pojawiają się objawy zakażenia: ropna wydzielina, gorączka, nasilający się ból, zaczerwienione brzegi rany.

·      Dziecko dostało gorączki, ma dreszcze, jest nadmiernie senne, co łączy się z bolesnością rany.

·      Rana nie goi się przez ponad 10–14 dni lub nagle pojawia się silny, pulsujący ból i szeroka, gorąca obwódka wokół uszkodzenia.

Konsultacja ze specjalistą

Jeśli masz wątpliwości, uraz jest rozległy, podejrzewasz zakażenie lub u dziecka występuje obniżona odporność spowodowana np. cukrzycą lub leczeniem immunosupresyjnym, konieczna jest porada lekarza, farmaceuty lub pielęgniarki specjalizującej się w leczeniu ran.